Het is ingeleverd: mijn voorlopige onderzoeksvoorstel. Jezus door de bril van Caputo, daar komt het op neer. De eerste persoon behoeft geen introductie, de tweede misschien wel. Hij is een zielsverwant, zonder dat hij het weet. Theologisch en spiritueel ben ik bij hem thuisgekomen: de theoloog en filosoof die met de deconstructie van Jacques Derrida de vaste dogmatische fundamenten van de theologie openbrak. Dat vraagt om toelichting.
Bij John D. Caputo is God niet met je handen te vatten, niet iets of iemand die als een almachtige man op zijn troon de wereld dirigeert. God is geen persoon buiten ons. Het is zoals Paulus in Athene zegt: "In Hem leven wij, bewegen wij ons en zijn wij" (Handelingen 17:28).
Met Tillich in zijn linkerhand en Schelling in zijn rechterhand noemt Caputo God de onvoordenkelijke grond van ons bestaan. Dat klinkt abstract en misschien zelfs respectloos, alsof we met schoenen aan over het heilige lopen. Maar dat bedoelt hij niet. God is dat waardoor alles überhaupt kan bestaan, iets wat aan ons denken voorafgaat en het te boven gaat.
Daarmee hebben we God nog niet begrepen. Want de naam God is het beste wat we van God hebben. In die naam ligt een belofte verstopt: ik zal zijn die ik zal zijn. Een belofte is iets waar we naar verlangen, zonder te weten wanneer ze komt. Hier volgt Caputo Derrida, maar gaat hij ook verder: de naam God herbergt een gebeurtenis die staat te gebeuren. Grond en belofte horen bij elkaar: wat ons draagt, is tegelijk wat ons nog tegemoet komt.
Wanneer die gebeurtenis plaatsvindt, weten we niet. Ze is het onvoorwaardelijke, dat niet bestaat zoals dingen bestaan. Caputo zegt het scherp: God existeert niet, God insisteert. God is er niet als een ding onder de dingen, maar dringt zich aan, roept ons en spreekt ons aan. Aan ons de vraag of we antwoorden. Denk aan de roos, zegt Caputo in navolging van de mysticus Angelus Silesius: zij bloeit zonder waarom. Ze is er om bewonderd te worden, en dat is het. Zo leven is ons levensdoel. Leven als de lelies in het veld.
Met die uitspraak van Jezus komen we bij de historische man uit Nazareth. Wat doet dit er allemaal toe voor een historische zoektocht naar de man die schrijver Kader Abdolah verrassend genoeg de meest bijzondere man aller tijden noemt? Zijn boek Jezus (Prometheus, 2026) staat bovenaan mijn lijst. Nou, niet alleen zijn naam herbergt een belofte van wie hij was en is voor ons, maar ook zijn leven zelf.
Als waarheid zich eerder laat vangen in poëzie dan in proza, eerder in parabels dan in dogma's en eerder in verhalen dan in religieuze wetten, dan kunnen we niet alleen hem waarderen, maar ook alle vormen waarin over hem geschreven is. In plaats van allerlei historische criteria op de evangeliën los te laten, kunnen we kijken hoe juist die vormen historisch van hem getuigen. Dat is geen vlucht uit de historische vraag, maar een andere manier om haar te stellen.
Uiteraard is dat in de verschillende quests, de golven van historisch onderzoek naar Jezus' leven, al ruimschoots gedaan. Recent onderzoek naar herinnering (social memory) legt de nadruk al op de indruk die Jezus achterliet. Toch denk ik dat Caputo nog verder de weg kan banen naar een hermeneutische methode die dat onderbouwt. We kunnen niet alles van Jezus weten, maar we hebben de getuigen, de evangeliën en andere bronnen, en daarmee de impact die hij heeft gehad (reception history).
Het laatste woord is nog niet gezegd. Het blijft een onderzoek, een verkenning waarin Caputo en de Next Quest van James Crossley en Chris Keith elkaar ontmoeten. Maar wel de moeite waard. Ik hoop dat het wordt goedgekeurd. Een enthousiast promotorteam heb ik al. Wat een genot is het trouwens om constructief ondersteund te worden door mensen die je passie delen: de singulariteit van de man uit het gehucht Nazareth die de wereld voorgoed heeft veranderd.
Reacties
Een reactie posten