Je zou zeggen: wie kent hem niet? Longinus, de legende, de Romeinse hoofdman die aan het kruis erkende dat Jezus werkelijk Gods zoon is. Hij is in de geschiedenis de boeken ingegaan als het toonbeeld van geloof. Ja, zelfs als heidense of Latijnse man die, in tegenstelling tot de omringende joden, op het juiste moment wel het ultieme geloof demonstreerde. Zowel de Rooms-Katholieke kerk als de Grieks-orthodoxe kerk erkennen hem als heilige. Maar was hij wel echt Romeins? En heette hij wel echt Longinus? Heeft hij überhaupt deze prachtige woorden ooit uitgesproken? Vragen die leiden tot een intiem inkijkje in de structuur en hiërarchie van het Romeinse leger, als dat ooit volledig een eenheid was.
Wie stond er eigenlijk bij het kruis?
Het was bij het kruis, een Romeins kruis, dat een Centurion (ὁ κεντυρίων), vaak vertaald als hoofdman over honderd, proclameerde dat Jezus niet zomaar een mens was, maar (een) zoon van God (Marcus 15:39, Matteüs 27:54, Lucas 23: 37). Het contrast is er. Niet alleen met zijn hoofdman, de praefectus civitatum Pontius Pilatus, maar ook met het joodse (ofwel Judese) volk. Pilatus noemde hem volgens de evangeliën vooral 'de mens', vaak weergegeven in vertalingen met een hoofdletter Mens. Een trend die Lucas doorzet in zijn variatie op Gods zoon: "Deze mens is werkelijk rechtvaardig." Pilatus laat hem om de gemoederen te bedaren kruisigen op verzoek van de overpriesters en schriftgeleerden. Jezus werd gedood op verzoek van zijn eigen volk, maar met de werktuigen van Rome.
Een menigte, geen soldaten
Daarmee komen we bij de vraag wie hem eigenlijk heeft weggeleid en wie hem heeft laten kruisigen. Bij het teruglezen viel het me op dat de evangeliën vooral spreken over een menigte. Het was een menigte die hem tegemoet liep in de tuin van Getsemane. Het was een menigte die aan het hof van Pilatus de misdadiger Barabbas verkoos boven hem en een menigte die de Romeinse bestuurder opriep om hem te doden. Vreemd genoeg was die menigte volgens de evangeliën niet bij de kruisiging zelf. Het is dus niet een groepje Romeinse soldaten dat hem in de stilte wegnam. Nee, in het drama van een verraderlijke kus was het de tempelwacht die hem ophaalde. De vraag is of die tempelwachten wel Romeins waren, zoals in films en series over Jezus doorgaans wordt gesuggereerd.
Waren het wel echte Romeinen?
Met Romeins bedoel ik hier trouwens soldaten die van oorsprong Romeinse burgers zijn die in opdracht van Rome of het Romeinse Rijk in het Judese land werkten en woonden als Latijnsprekende vreemdelingen. Dat waren deze soldaten volgens Christopher Zeichmann hoogstwaarschijnlijk niet. De Next Quest-onderzoeker duikt al jaren in het onderwerp van legers en soldaten in het vroege Palestina (Oud-Israël, voor het gemak). Hij heeft zelfs een online database gecreëerd van militaire inscripties in het heilig land. Daarbij ontdekte hij dat voor de grote Joodse oorlog, vanaf ca. 70 CE, er nauwelijks Romeinse soldaten, in de strikte betekenis ervan, aanwezig waren. De soldaten die er waren, waren vooral geworven uit de lokale bevolking.
Politiemacht, geen bezettingsleger
Dat hing samen met hoe Rome het land beoordeelde: niet als acute brandhaard, maar als regio die met een lichtere militaire aanwezigheid te beheersen was. Voor de Joodse oorlog, die door de Romeinen met harde hand werd bevochten, was de staat van het land niet die van een acute dreiging. Er waren zo nu en dan opstanden en dreigementen, maar lang niet op grote schaal. De militaire aanwezigheid van de Romeinen was dan ook meer van een politiemacht dan van onderdrukkende overheerser. Legioenen waren er dan ook niet, meer legereenheden van tien- en honderdtallen. Dat werpt ook een interessant licht op het verhaal van Jezus en de Geraseense man die door een legioen bezeten was. Een detail dat veronderstelt dat zijn publiek wist wat een legioen was. Wist Jezus van het bestaan van legioenen af?
In het dagelijks leven konden Jezus en de zijnen wel degelijk in aanraking komen met soldaten. De vraag is dan alleen of het dan meer land- en volksgenoten waren dan Romeinse vreemdelingen. Dat laatste doet denk ik heel iets anders met je. Het is niet leuk als je door politiemannen in de gaten wordt gehouden, maar de aanwezigheid van vreemde machten heeft een andere impact. Denk aan de aanwezigheid van Amerikaanse machten in Irak of Afghanistan of elke buitenlandse macht in eigen land. Je voelt je een vreemde in eigen land.
De legende van Longinus
Dan naar het verhaal van Longinus, de Romeinse Centurion en zijn belijdenis bij het kruis. Wie is hij eigenlijk? Ten eerste wordt hij vaak geassocieerd met de soldaat die Jezus' zijde doorboorde met een speer om na te gaan of hij nog leefde. Bloed en wijn uit het lichaam van Jezus zouden over zijn gezicht zijn gevallen en hem hebben genezen. Een gebeurtenis die hem de reputatie bezorgde van een genezer. Een vrouw zou bij het opgraven van zijn hoofd genezing hebben ervaren. Een verhaal dat ook werd aangewakkerd door het omstreden boek van Trevor Ravenscroft uit 1973. De naam van het boek luidde The Spear of Destiny, 'de Speer van het Lot'.
Een martelaar of een mythe?
Dat brengt ons tot het tweede punt, namelijk dat Longinus wegens zijn ervaring bij het kruis, juist in opstand kwam tegen het Romeinse bestuur en een martelaarsdood is gestorven. Hij zou dus een volgeling van Jezus zijn geworden en het goede nieuws zijn gaan verkondigen in Cappadocië. Ik zou willen dat dit het historische verhaal is, maar helaas is dat heel onwaarschijnlijk. Zijn naam duikt pas op in het Evangelie van Nikodemus en specifiek in de Handelingen van Pilatus (Handelingen was namelijk ook een literaire vorm, zoals het boek Handelingen van de Apostelen in de bijbel). Dan hebben we het over de vijfde eeuw CE. Ook al beweert de gewaardeerde historicus Jona Lendering dat er misschien alleen oerversie hiervan in de tweede eeuw CE bestond.
Wie was hij dan werkelijk?
Ik ben dus nog niet helemaal overtuigd dat Longinus echt heeft bestaan. Ja, dat kan wel zo zijn voor de Centurion en voor de soldaat, maar dan wel separaat van elkaar, niet als dezelfde persoon. Er staan namelijk duidelijke twee verschillende woorden hiervoor. Aannemelijker is dat hij een auxiliair was, ofwel een reservist of ondersteunend personeel. Pilatus zou in Judea, net als Herodus Antipas in Galilea, een eigen legereenheid hebben gehad. De Centurion bij het kruis zou bij Pilatus' leger kunnen horen, zoals de Centurion in Kafarnaum die zijn dienstknecht graag genezen wilde zien, van Antipas' leger had kunnen zijn. Elke koninkrijk, want zo zagen ze dat, had zijn eigen koninklijke leger. En die waren ten eerste uit de lokale bevolking geworven.
Doorslaggevend is dat de bijbel deze centurion geen naam geeft. De enige aanwijzing voor de naam Longinus is het Griekse woord voor speer, 'longhe', uit het Johannesevangelie (λόγχῃ uit Joh 19: 34). Longhe en Longinus. Die woorden liggen niet zoveel uit elkaar.
De getuigenis blijft
Hoe dan ook, de legende van Longinus mag voortleven. De getuigenis van een soldaat, of die nou Romeins of Judees was, blijft inspirerend. Het blijft verbluffend dat een Romeinse bestuurder als Pilatus zich met deze bijzondere mens Jezus moest bemoeien. Hij werd blijkbaar wel in de gaten gehouden. Er was iets aan deze man. Voor de een was hij een bedreiging, een oproerkraaier, maar voor de ander werkelijk Gods zoon, een rechtvaardige mens.
Reacties
Een reactie posten