Gebedsgenezers zijn een terugkerend verschijnsel in de christelijke wereld. Soms doen ze goed werk, soms staan ze in het nieuws om verkeerde redenen. De omstreden gebedsgenezer Tom de Wal is onlangs in Tilburg gearresteerd. De oprichter van Frontrunner Ministries zou namelijk ook aan homogenezingen doen. Iets wat hij streng tegenspreekt. Op het oog doet hij iets wat heel christelijk is. Doet hij niet anders dan Jezus 2000 jaar geleden in de straten van oud-Palestina? Mensen helpen en genezen? Maar doet hij wel wat Jezus deed of slaat hij de plank juist mis? Drie aandachtspunten.
Je zou het zomaar als christenvervolging kunnen wegzetten. Een christelijke gebedsgenezer wordt gearresteerd en in een cel geplaatst, omdat hij mensen wil genezen van al hun kwalen. En dat in een land dat van oorsprong wordt omschreven als een land met joods-christelijke wortels. En dan heb je ook nog de LHBTQIA+-organisaties die protesteren bij deze gebedsbijeenkomsten. Wat een filmische scène met een duidelijke protagonist en meerdere antagonisten. De gebedsgenezer Tom de Wal, de protesterende organisaties en de strenge handhavers. Hoe is dat anders dan Jezus, de Farizeeën en de Romeinen? We zouden hier als gelovigen toch achter moeten staan? Hij mag toch voor mensen bidden op straat?
En toch zijn er naast overeenkomsten ook verschillen met wat Jezus in zijn tijd en plaats deed. Drie punten van aandacht.
1. Andere tijd, andere spelregels
In tegenstelling tot Jezus' tijd is er nu, en zeker in Nederland, een heel duidelijk onderscheid tussen het private en publieke domein. Zeker als het gaat om het uiten van je levensbeschouwing. Dat was in Jezus' tijd niet zo. Het lijkt in Nederland soms zo dat het niemand iets uitmaakt wat je in je eigen huis doet, zolang je maar niemand anders ermee lastig valt, zeker niet op straat. Dat er genezingsdiensten worden georganiseerd, kan daarom soms nog getolereerd worden, maar zodra je hiermee de straten opgaat, gaat dat voor velen te ver.
Ergens is het wel verfrissend dat de grenzen van privaat en publiek worden overbrugd. Daar wordt het spannend. Daar worden je ideeën en praktijken op de proef gesteld. Daar vinden mensen er iets van. Je komt namelijk in een gemeenschappelijk veld, maar dan mag je ook een reactie verwachten. De vraag is of je die dan ook bewust moet opzoeken.
Religie en politiek waren in die tijd onscheidbaar, zoals historici van de eerste-eeuwse context steeds vaker benadrukken.¹ In Jezus' tijd was nagenoeg alles wat je in private sferen deed ook iets publieks. Die grenzen waren niet zo hard als bij ons. Het zal je misschien verbazen dat er in die tijd ook geneesheren, dokters en alternatieve genezers waren. Zo waren er naast Griekse dokters ook alternatieve genezers, zoals Eleazar, Apollonius van Tyana en rabbi Hanina ben Doza. Als tijdgenoten van Jezus zouden zij volgens geschiedschrijver Josephus wonderlijke dingen hebben gedaan (Antiquitates Judaicae 8:42-49).
Jezus was hierin iets atypisch, omdat hij ook zelf de straten opging. Zijn praktijk was niet aan huis, maar mobiel, onderweg, onder de mensen. Mensen kwamen weliswaar ook naar hem, maar hij ging evengoed rond om naar de mensen zelf toe te gaan.
Kortom, Jezus ging zeker ook de straten op, maar had minder te maken met het publieke domein zoals wij dat vandaag de dag ervaren. Dat vraagt dus dat je daar voorzichtiger en gevoeliger mee omgaat. En concreter: wie vandaag de dag als gebedsgenezer bewust een juridische confrontatie opzoekt, doet dat niet noodzakelijk in de voetsporen van Jezus. Die vermeed die confrontatie juist en koos voor een andere weg.
2. Jezus zocht de harten, niet de rechtszaal
Jezus zocht niet de confrontatie met de wet op, maar daagde vooral religieuze ideeën uit. Zijn strijd was niet met de Romeinse heersers, maar met de priesterlijke elite. Als het zo is dat je als gebedsgenezer bewust tegen de regels van het land wilt ingaan, zul je dus goed moeten verantwoorden waarom.
Uiteraard heersen er allerlei meningen over hoe Jezus naar de overheid kijkt, maar er lijkt wel consensus te zijn dat hij zijn volgelingen opriep om zich aan de regels en wetten van het land te houden. Zo wordt vaak zijn antwoord op een strikvraag uitgelegd: "Geef aan de keizer wat van de keizer is, maar geef aan God wat van God is" (Marc. 12:17).
Deze houding richting de overheid verklaart ook waarom hij überhaupt in parabels sprak, korte memorabele verhalen die stof tot nadenken geven. Of beter gezegd, stof tot een hartsverandering, een ommekeer (a change of heart). Ze gaven hem de mogelijkheid om, zonder op de tenen van de Romeinen te staan, zijn ongezouten boodschap door te geven.
Zijn strategie om het land in te gaan, verliep waarschijnlijk van de lokale synagogen via natuurlijke spreekplaatsen naar de grote tempel in Jeruzalem. Hoewel zijn missie duidelijk een publiek karakter had, was hij niet openlijk tegen of in strijd met de regels van de overheid. De overeenkomst met hedendaagse gebedsgenezers is dat zij net als Jezus de openbare ruimte opzoeken. Het verschil is dat Jezus die ruimte gebruikte om mensen in te sluiten, niet om een juridisch of cultureel conflict uit te lokken. Dat kon het gevolg zijn, maar het belangrijkste is dat zijn genezende werk nooit een doel op zich was, maar een middel om iets veel groters te bereiken. En daarmee komen we tot het laatste punt: zijn missie voor de mensen in de marge.
3. Jezus genas niet, hij heelde
In tegenstelling tot wat gebedsbijeenkomsten vandaag de dag soms kunnen zijn, waren de genezende activiteiten van Jezus niet het einddoel. Het doel was om mensen juist weer deel te laten worden van de samenleving, hoe heterogeen die in zijn tijd en plaats ook was. Er waren grote verschillen in levensstijl, in sociaaleconomische klassen, in religieuze of levensbeschouwelijke groeperingen en wetten. Jezus bood juist de mensen in de marge, die zich niet ergens thuis voelden, een alternatieve levensstijl en gemeenschap.
Zijn visie was die van het koninkrijk van God. Dat is enerzijds een imaginaire werkelijkheid die zich laat oriënteren in het hart of het huis van God, maar anderzijds een concrete ervaring in het hier en nu, in het samen beleven van al het goede. Dat goede wordt concreet doordat deze nieuwe mensen zich laten leiden door de waarden die ertoe doen, zoals nederigheid, bescheidenheid en vrijgevigheid. Daarmee ervaar je heelheid. Dat heeft ook een lijfelijke component, maar dat is niet het hele verhaal. Lichamelijke gezondheid is niet de hele taart, maar wel de kers.
We zien daarbij niet dat Jezus een bepaalde laag van iemands identiteit genas. De gebedsbijeenkomsten van Tom de Wal worden, terecht of onterecht, beschuldigd van homogenezing. Hij ontkent dat. Maar het is hoe dan ook goed te benoemen dat Jezus niet van de Samaritaanse vrouw vroeg om Judees te worden, of de Romein die genezing voor zijn knecht zocht de deur wees. Er is geen bekering van etniciteit, zoals er geen bekering was van geaardheid of seksuele voorkeur. Die verhalen lezen we simpelweg niet.
Als je denkt dat een homoseksuele geaardheid een keuze of levensstijl is in plaats van een kernlaag van iemands identiteit, dan doet de bovenstaande alinea er niet toe. Maar in mijn opinie zou Jezus juist vandaag de dag naar die mensen gaan die buitengesloten worden. Ik sprak onlangs nog met een non-binaire leerkracht die binnen de school allesbehalve geaccepteerd werd. Je kunt deze medemensen dus niet wegzetten als deel van die wereld waar we ons tegen moeten verzetten, maar juist als inspiratiebronnen hoe we naar Gods karakter kunnen leven.
Het is niet per se evangelisch of christelijk om LHBTQIA+'ers een plek in de kerk te ontzeggen, of wat dat betreft een functie, ambt of zelfs liefde binnen de heilige en mysterieuze instelling van het huwelijk. Er is niets mooiers dan dat twee mensen in een gebroken wereld tegenover God en de gemeenschap elkaar trouw beloven. In alles wordt het leven coram Deo geleefd. Jezus genas geen lagen van iemands identiteit, maar stelde de andere kernwaarden centraal zoals de Bergrede en zijn parabels goed weergeven.
Samenvattend
Er zijn dus wel degelijk overeenkomsten tussen de gebedsgenezers en de bediening van Jezus, maar ook duidelijke verschillen. Ja, Jezus ging ook de straten in, stapte op mensen af en liet ze onderweg op hem afkomen. Maar hij was hierin voorzichtig richting de overheid en hield een groter doel voor ogen: een alternatieve gemeenschap waarin mensen elkaar insluiten op basis van Gods hart naar ons toe, liefde, nederigheid en vrijgevigheid. Je geneest niet een laag van iemands identiteit, maar je heelt de hele mens.
Eindnoten
¹ Zie onder meer: James Crossley en Chris Keith (red.), The Next Quest for the Historical Jesus, Eerdmans, 2024, ISBN 9780802882707; en John Dominic Crossan, God and Empire: Jesus Against Rome, Then and Now, HarperOne, 2008.
Reacties
Een reactie posten