Synagogen zijn niet die religieuze gebedshuizen zoals ze nu zijn. In Jezus' tijd waren het vooral plaatsen voor publieke bijeenkomsten. Aldus Anders Runesson in The New Quest for the Historical Jesus (2024).
Waarom is dat belangrijk voor onze beelden van Jezus? Nou, misschien wel het meest bij hoe Jezus te werk ging. Dat zou zomaar strategischer zijn dan we denken.
(eigen foto, 2025)
Wat weten we van de locaties waar hij sprak over zijn koninkrijksvisie? Over zijn God die niet op een dag bij ons inbreekt, maar in ons woont, die vandaag, in het hier en nu ons oproept tot naastenliefde?
Ergens zijn we het erover eens dat zijn missie eindigde in de tempel. En waar zou hij die volgens Lukas beginnen? In de synagoge, zijn plaatselijke synagoge (die nooit meer gevonden is trouwens). Maar dat is ook wat de schrijver insinueert. Zijn missie verloopt van de synagoge naar de tempel, van de lokale bijeenkomst naar het grote podium in Jeruzalem. Van dorp naar de grote stad.
Zou hij dus eerst volgers hebben gezocht, voordat hij de grote stap maakte naar het tempelplein, zoals het een goede profeet betaamt (Jeremia)? Ergens speel ik met de gedachte dat hij in de voetsporen van Jeremia niet meer dan een kleine reprimande verwachtte. Maar de dood, de veranderende kruisdood? Dat was verre van voorzien.
Ja, ik weet dat hij in de evangeliën zijn dood voorspelt. Maar ik weet ook dat zulke uitspraken ook de indruk willen geven dat hij altijd in control was. Maar in praktijk kon dat heel anders zijn. Hij laat het toe, ziet zijn verrader al komen, maar wat als dit allemaal onverwacht was? Tenminste, wel zijn veroordeling tot de dood.
Lokale synagogen konden twee functies hebben. Of publieke plaatsen waar allerlei lui hun boodschap vertelden. Vaak onder leiding van schriftgeleerden, die van allerlei signatuur konden zijn. Dat hoefden niet Farizeeën te zijn, eerder priesters die ook de tempeldienst verzorgden.
4de eeuwse synagoge in Kafarnaüm. Foto van Haley Black.
Dat zijn in eerste instantie Jezus' vijanden. Niet de Farizeeën die juist heel dichtbij zijn eigen opvattingen stonden (opstanding en nabijheid gewone mensen). We zien Jakobus de broer van Jezus na zijn dood juist heel dichtbij de tempel blijven en als Farizeeër nauwlettend de wet zoeken en toepassen.
De synagoge waar Jezus sprak volgens Lukas 4 kon dus best een publieke synagoge zijn, maar misschien eerder de tweede type synagoge: de private synagoge ofwel 'the synagoge of association'. Die waren meer van een duidelijke religieuze en dus ook politieke signatuur. Die twee domeinen zijn in die tijd niet te scheiden. Religie is politiek en vice versa.
Dat is misschien wel de grootste les van de schrijver. Wie religieus optreedt, stapt daarmee ook in een politiek domein. En dan begrijpen we ook meer van Jezus' woorden, de geheimzinnigheid van zijn rol en de ondoorzichtig heid van zijn parabels. Je kunt niet zomaar naar buiten treden en zeggen dat je de zoon van God bent. Plaatsgenoten hoorden blasfemie en de Romeinen hoorden keizerontering.
Jezus zou dus heel goed zijn parabels geoefend hebben in de lokale synagogen, de publieke en de private plaatsen van bijeenkomsten, om vervolgens naast op land (bergen) en ter zee (op een bootje) op grootse wijze op te treden in Jeruzalem. Op het tempelplein, het hof van de heidenen, protesterend dat een gebedshuis een rovershol is geworden.
De locatie doet ertoe. En het moment ook. Het was de drukste tijd van het jaar. Het was intentioneel, bedoeld en bedacht, om van het dorpse gemeentehuis naar het stedelijk paleis te gaan waar priesters de baas waren en hij juist hen tegen de haren in streek.
Comments
Post a Comment